Buşing nedir? Buşing (bushing), yüksek gerilim altındaki bir iletkenin trafo tankı gibi topraklanmış metal bir gövdeden güvenli şekilde geçmesini sağlayan elektriksel yalıtım elemanıdır. Özellikle güç transformatörlerinde buşingler, trafo içerisindeki sargılar ile dış elektrik bağlantıları arasında güvenli bir geçiş oluşturur.
Trafo buşingleri yalnızca iletkeni mekanik olarak taşımakla kalmaz; yüksek gerilim ile topraklanmış trafo tankı arasında gerekli izolasyonun sağlanmasına ve elektrik alanın kontrollü biçimde dağıtılmasına yardımcı olur.
Bu nedenle buşinglerde meydana gelen izolasyon bozulması, nem, yağ kaçağı, kısmi deşarj veya bağlantı problemleri yalnızca buşingi değil, transformatörün genel güvenilirliğini de etkileyebilir.
Buşing Nedir?
Buşing, enerjili bir iletkenin topraklanmış veya farklı elektriksel potansiyele sahip bir bariyer içerisinden güvenli biçimde geçirilmesini sağlayan yalıtılmış geçiş elemanıdır.
Transformatörler bunun en bilinen uygulamalarından biridir. Trafo sargısından çıkan yüksek gerilim iletkeninin doğrudan metal tank içerisinden geçirilmesi mümkün değildir. İletken ile topraklanmış tank arasında yeterli izolasyon bulunmadığında elektriksel delinme veya ark meydana gelebilir.
Buşing, bu geçiş noktasında kontrollü bir izolasyon yapısı oluşturarak enerjili iletkenin trafo dışına güvenli şekilde çıkarılmasını sağlar.
Buşinglerin tasarım ve test gereklilikleri açısından temel uluslararası referanslardan biri IEC 60137:2017 standardıdır. Standart, 1.000 V üzerindeki AC sistemlerde kullanılan yalıtılmış buşinglerin özelliklerini ve testlerini kapsar.
Buşing Ne İşe Yarar?
Buşing ne işe yarar? Bir trafo buşinginin temel görevi, yüksek gerilim taşıyan iletken ile topraklanmış trafo gövdesi arasında güvenli bir elektriksel geçiş oluşturmaktır.
Temel görevleri şu şekilde özetlenebilir:
- Enerjili iletkeni topraklanmış trafo tankından elektriksel olarak izole etmek,
- iletkenin trafo içerisinden dış bağlantı sistemine güvenli şekilde geçirilmesini sağlamak,
- yüksek gerilim nedeniyle oluşan elektrik alanın izolasyon boyunca kontrollü biçimde dağılmasına yardımcı olmak,
- iletkenin mekanik olarak desteklenmesini sağlamak.
Gerilim seviyesi yükseldikçe bu görev daha kritik hale gelir. Bu nedenle yüksek gerilim güç transformatörlerinde kullanılan buşingler, yalnızca dışarıdan görülen porselen veya kompozit gövdeden ibaret değildir. İç yapılarında elektrik alanı kontrol etmek amacıyla geliştirilmiş izolasyon sistemleri bulunabilir.
Trafo Buşing Nedir ve Nasıl Çalışır?
Trafo buşing nedir? Trafo buşingi, transformatör sargısından gelen enerjili iletkenin metal trafo tankından güvenli biçimde geçirilerek dış elektrik sistemine bağlanmasını sağlayan özel bir buşing türüdür.
Çalışma prensibi basit şekilde şu adımlarla açıklanabilir:
- Trafo sargısından gelen enerjili iletken buşingin merkezinden geçer.
- Buşing içerisindeki izolasyon yapısı iletkeni topraklanmış metal tanktan ayırır.
- Dış izolasyon yüzeyi, yüzeysel kaçak akımlar ve çevresel şartlar dikkate alınarak tasarlanır.
- Yüksek gerilim buşinglerinde elektrik alanın belirli noktalarda yoğunlaşmasını azaltmak amacıyla kapasitif alan kontrolü kullanılabilir.
- İletken, buşingin dış terminali üzerinden şebekeye veya diğer elektriksel ekipmanlara bağlanır.
Bu yapı sayesinde yüksek elektriksel potansiyel, topraklanmış metal bir gövde içerisinden kontrollü ve güvenli biçimde geçirilebilir.
Trafo Buşing Çeşitleri Nelerdir?
Buşingler gerilim seviyesi, kullanım alanı ve kullanılan izolasyon teknolojisine göre farklı yapılarda üretilebilir.
OIP Buşing
OIP (Oil Impregnated Paper), yağ emdirilmiş kâğıt izolasyon kullanılan geleneksel condenser buşing teknolojilerinden biridir.
Bu yapılarda yağ ve selülozik izolasyon birlikte kullanılır. İşletme sürecinde izolasyonun durumu, nem, yağ seviyesi ve dielektrik özelliklerde meydana gelen değişimler önem taşır.
RIP Buşing
RIP (Resin Impregnated Paper) buşinglerde izolasyon yapısında reçine emdirilmiş kâğıt kullanılır.
Yağ kullanılmaması, yağ kaçağı riskini ortadan kaldırması açısından önemli bir fark oluşturur. RIP teknolojisi farklı yüksek gerilim uygulamalarında yaygın olarak kullanılabilir.
RIS Buşing
RIS (Resin Impregnated Synthetic) teknolojisinde reçine emdirilmiş sentetik izolasyon malzemeleri kullanılır.
IEC 60137’nin güncel yapısında RIS teknolojisi de buşing izolasyon teknolojileri arasında ele alınmaktadır.
OIP, RIP veya RIS tercihinde gerilim seviyesi, ekipman tasarımı, çevresel koşullar, güvenilirlik beklentisi ve bakım stratejisi birlikte değerlendirilmelidir.
Buşing Arızası Neden Olur?
Trafo buşingleri uzun yıllar boyunca yüksek elektriksel, termal ve çevresel zorlanmalara maruz kalır. İzolasyon sisteminde zaman içerisinde gelişen problemler buşingin güvenilirliğini etkileyebilir.
Yaygın buşing arızası nedenleri arasında şunlar bulunur:
- İzolasyon sistemine nem girmesi,
- izolasyon malzemesinin yaşlanması,
- OIP buşinglerde yağ kaçağı veya yağ seviyesindeki değişimler,
- yüzey kirliliği ve çevresel etkiler,
- gevşek veya yüksek dirençli elektriksel bağlantılar,
- lokal aşırı ısınma,
- kısmi deşarj aktivitesi,
- çatlak ve diğer mekanik hasarlar,
- iç izolasyon yapısındaki elektriksel bozulmalar.
Bu problemler erken aşamada belirlenmediğinde izolasyon dayanımının azalmasına ve daha ciddi elektriksel arızaların gelişmesine neden olabilir.
Buşing Arızasının Belirtileri Nelerdir?
Her buşing arızası dışarıdan gözle görülebilen bir belirti oluşturmaz. Bu nedenle görsel kontroller ile elektriksel test sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Kontrol edilmesi gereken başlıca göstergeler şunlardır:
- Yağ sızıntısı veya yağ seviyesindeki değişim,
- porselen veya kompozit yüzeyde çatlaklar,
- anormal renk değişimi veya yüzey bozulması,
- terminal ve bağlantı bölgelerinde aşırı sıcaklık,
- kapasitans değerlerinde değişim,
- tan delta veya güç faktörü değerlerinde değişim,
- kısmi deşarj aktivitesi,
- fazlar veya benzer buşingler arasında beklenmeyen ölçüm farklılıkları.
Özellikle yüksek gerilim buşinglerinde yalnızca mevcut ölçüm değerine değil, ölçümün geçmiş sonuçlara göre nasıl değiştiğine de bakılması gerekir.
Buşing Nasıl Test Edilir?
Buşing testi için kullanılan yöntem buşingin yapısına, gerilim seviyesine ve bakım stratejisine göre değişebilir. Sağlıklı bir durum değerlendirmesinde genellikle farklı testlerden elde edilen veriler birlikte incelenir.
Görsel ve Termal Kontrol
Yağ kaçağı, çatlak, kirlenme ve fiziksel deformasyonlar görsel kontrollerle belirlenebilir.
Termal kamera kontrolleri ise özellikle terminal ve bağlantı noktalarındaki anormal sıcaklık artışlarının belirlenmesine yardımcı olabilir. Benzer fazlar arasındaki sıcaklık farkları da değerlendirmede kullanılabilir.
Tan Delta ve Güç Faktörü Ölçümü
Tan delta veya güç faktörü testi, buşing izolasyonundaki dielektrik kayıpların değerlendirilmesinde kullanılan temel yöntemlerden biridir.
İzolasyondaki yaşlanma, nem veya diğer bozulmalar ölçülen değerlerde değişime neden olabilir. Bu nedenle sonuçların üretici değerleri ve önceki test sonuçlarıyla karşılaştırılması önemlidir.
C1 ve C2 Kapasitans Ölçümü
Condenser tipi buşinglerde C1 ve C2 kapasitans ölçümleri izolasyon sistemindeki değişimlerin araştırılmasında kullanılır.
C1 genel olarak ana izolasyon yapısıyla ilişkilidir. Uygun test tapı bulunan tasarımlarda C2 ise tap ile toprak arasındaki izolasyon bölgesinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
Kapasitans değerlerinde referans veya geçmiş ölçümlere göre meydana gelen anlamlı değişimler, buşing izolasyon yapısının daha ayrıntılı incelenmesini gerektirebilir.
Kısmi Deşarj Ölçümü
İzolasyon içerisindeki bazı lokal kusurlar kısmi deşarj (PD) aktivitesine neden olabilir. Kısmi deşarj ölçümü, buşing içerisinde gelişen elektriksel aktivitelerin değerlendirilmesinde kullanılabilecek diagnostik yöntemlerden biridir.
Kısmi deşarjın nasıl oluştuğu ve nasıl ölçüldüğü hakkında daha ayrıntılı bilgi için Kısmi Deşarj Nedir? Nasıl Oluşur ve Nasıl Tespit Edilir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Transformatörlerde kullanılan diğer elektriksel diagnostik yöntemleri ise Trafo Testleri Nelerdir? yazımızda bulabilirsiniz.
Buşing Testlerinde Trend Takibi Neden Önemlidir?
Bir buşingin durumunu değerlendirirken yalnızca ölçülen değerin kabul sınırları içerisinde olup olmadığına bakmak yeterli olmayabilir.
Örneğin kapasitans veya güç faktöründe küçük fakat sürekli bir değişim, zaman içerisinde gelişmekte olan bir izolasyon probleminin göstergesi olabilir.
Bu nedenle ölçüm sonuçlarının:
- ilk devreye alma değerleri,
- üretici referansları,
- önceki bakım sonuçları,
- aynı ekipmandaki benzer fazların değerleri
ile karşılaştırılması daha anlamlı bir durum değerlendirmesi sağlar.
Güç ekipmanı buşingleri için güncel uluslararası referanslardan biri olan IEEE C57.19.00-2023, güç ekipmanı buşinglerine yönelik genel gereksinimler ve test prosedürlerini tanımlar.
Trafo Buşinglerinde Online İzleme
Kritik güç transformatörlerinde periyodik testlerin yanında online buşing izleme sistemleri de kullanılabilir.
Periyodik testler buşingin belirli bir tarihteki durumunu gösterirken online izleme, işletme sırasında meydana gelen değişimlerin sürekli veya düzenli biçimde takip edilmesine yardımcı olur.
Doble’ın doblePRIME IDD buşing izleme çözümü, buşinglerden elde edilen kaçak akım ve faz verilerini kullanarak buşing durumundaki değişimlerin takip edilmesine yönelik geliştirilmiştir.
Sistem konfigürasyona bağlı olarak 12 buşinge kadar izleme yapabilir. Bu yaklaşım özellikle kritik güç transformatörlerinde, iki periyodik bakım arasında meydana gelebilecek anormal değişimlerin daha erken fark edilmesine yardımcı olabilir.
Buşing Arızaları Neden Ciddiye Alınmalıdır?
Buşing, trafonun dışarıdan görülebilen bileşenlerinden biri olmasına rağmen meydana gelen arıza yalnızca buşingin kendisiyle sınırlı kalmayabilir.
İzolasyon delinmesi veya yüksek enerjili elektriksel ark, transformatörün diğer bileşenlerinde de ciddi hasara yol açabilir. Bu nedenle buşinglerin düzenli olarak kontrol edilmesi ve kritik ekipmanlarda durumlarının yakından takip edilmesi genel trafo bakım stratejisinin önemli bir parçasıdır.
Buşing arızaları dahil ciddi transformatör arızalarının nedenlerini
com/trafo-patlamasi-neden-olur/”>Trafo Patlaması Neden Olur?
yazımızda inceleyebilirsiniz.
EYMA Power ile Buşing Testi ve Online İzleme Çözümleri
EYMA Power, enerji sektöründeki 20 yılı aşkın deneyimiyle güç transformatörlerine yönelik test, diagnostik ve online izleme çözümleri sunmaktadır.
Doble teknolojileri kapsamında trafo izolasyonunun değerlendirilmesi, kısmi deşarj ölçümü ve kritik trafo buşinglerinin online izlenmesi gibi farklı uygulamalara yönelik çözümler sunulmaktadır.
Özellikle kritik güç transformatörlerinde yalnızca periyodik test sonuçlarının değil, zaman içerisindeki değişimlerin de değerlendirilmesi daha etkin bir bakım stratejisinin oluşturulmasına yardımcı olabilir.
EYMA Power’ın Doble test ve online izleme çözümlerini incelemek için Doble Türkiye sayfamızı ziyaret edebilir veya uygulamanıza uygun çözüm için EYMA Power ile iletişime geçebilirsiniz.
Bir yanıt yazın